Jan Pieter Heijestraat 155: HOEDEN, PETTEN EN DONKER
HELMERSBUURT - In de zomer van 2026 heeft Paul Fennis een nieuwe missie voor het opvrolijken van zijn Overtoomse Sluis: het terug schilderen van de pompeuze hoedenreclame van de firma Donker.
Deze is duidelijk zichtbaar op een foto van rond 1910 op de zijmuur van Jan Pieter Heijestraat 155, bijna op de hoek met de Overtoom.
Een meters grote reclame op de zijmuur van Jan Pieter Heijestraat 155
Nu is de zijmuur met groen overwoekerd, het pand aan de Overtoom is door de jaren heen gemoderniseerd
De eigenaar van het pand aan de Heijestraat geeft toestemming, voor het uitvoeren vraagt Paul een hier in gespecialiseerd duo: restaurateur Myrthe Smith en typograaf Edd Simons. Onder de naam Wandwoorden gaat die laatste ongevraagd op zoek naar wie die hoedenmaker Donker dan wel is.
Voor herenhoeden en petten gaat men naar Donker
Daarvoor is eerst een analyse nodig over wat er dan op deze muur staat. Boven is duidelijk het adres op de Kinkerstraat geschilderd, met daar weer boven wat er te koop is: heerenhoeden en petten. Onderaan staat Overtoom 431, dat is naast het postkantoor op de Saxenburgerstraat. De naam Donker is in een lichtere kleur op de bolle hoed geschilderd, deze wordt gepresenteerd door een elegante hand. Boven die hand staat nog dat men de nieuwste modellen heeft.
Geduldig geschilderd met 3-D effect
De meeste van deze letters zijn schreefloos en in kapitalen, met hier en daar een eigenwijze vorm. Zo is de S bijvoorbeeld onder rond, maar boven recht; de K is een H met een deuk. Geduldig werk is het schilderen van het 3-D effect met verloop van licht naar donker bij zo goed als iedere letter. Van de maker zelf staat linksonder de credit, jammergenoeg net niet leesbaar. Op een beetje afstand zijn duidelijk horizontale strepen zichtbaar. Dat geeft aan dat deze reclame niet op de muur, maar op canvasdoeken is geschilderd.
De beletterde bolle hoed staat ook in de Donker advertenties in 1911
De modernere muurreclame van een paar jaar later
Een ansichtkaart van een paar jaar later laat zien dat hoedenmaker Donker nog steeds graag opvalt. Er hangt dan namelijk een nieuwe, modernere reclame aan de zijmuur van de Jan Pieter Heijestraat 155. Hoe groot is dat bedrijf Donker dan wel om zulke commerciële investeringen te doen?
Meerdere adressen in 1912 - 1913
Na zoekwerk in oude adresboeken (de voorloper van het telefoonboek) ontdekt Wandwoorden een grote vermelding in de editie van 1912 - 1913 van ene M.E. Donker met winkels op bovenstaande adressen en meer. Want ook in de Haarlemmerstraat, Ferdinand Bolstraat, Prinsengracht, Eerste van Swindenstraat en Leidsestraat heeft Donker dan hoeden- en pettenwinkels! De fabriek zit op Rokin 134. Wie is deze M.E. Donker dan wel?
Rechts de duidelijk beletterde winkel op Prinsengracht 48
In een ouder archief staat vermeld dat een Cornelis Donker met zijn broer in 1858 een pettenfabriek start aan de Raamgracht, om de hoek bij de Groenburgwal. Zo'n vijfentwintig jaar later neemt Maria Elisabeth, de dochter van Cornelis, de zaak over. Zij is getrouwd met Gerrit Brinkbok en zij hebben vijf kinderen: twee dochters en drie zonen. De fabriek behoudt de originele naam, Maria Elisabeth plaatst er nog de eerste letters van haar voornamen bij en daar is dan de bedrijfsnaam: M.E. Donker.
Voordat de fabriek op het Rokin zit, is het voor vele jaren gevestigd in de Jordaan, waaronder de Palmdwarsstraat en de Prinsengracht. Al in 1907 bezit M.E. Donker zeker zeven verkoophuizen door heel de stad!
M.E. Donker haalt de publiciteit
In die dagen maakt M.E. Donker ook naam met een stand in het Paleis voor Volksvlijt tijdens de beurs van het hotel-, koffiehuis- en restaurantwezen. De pettenfabriek bestaat dan vijftig jaar, dus pakt Maria Elisabeth - samen met haar zoon en opvolger Gerrit - groots uit met een meters hoge en brede pet op wielen! De pers is zo onder de indruk, dat men er een artikel inclusief een ruime foto over publiceert.
De joekels grote pet op wielen!
M.E. Donker verhuist rond 1914 naar de oude werkplek van hoedenmaker Vivario aan Damrak 54 en Nieuwendijk 167. In de ruimte tussen die twee panden komt de fabriek, links daarvan aan de Onze Lieve Vrouwensteeg het kantoor en een winkel aan de Nieuwendijk.
Vier jaar later overlijdt moeder Maria Elisabeth Donker op 76 jarige leeftijd, zoon Gerrit zet vol goede moed de onderneming voort. Echter, de gewone man en de jongen op straat dragen steeds minder vaak een hoed of pet, gevolg voor de firma Donker is steeds minder omzet. Al in 1924 is de onderneming failliet. Gerrit had toen nog vijf hoeden- en pettenwinkels onder zijn hoede.
Een niet zo'n mooi bericht in het Algemeen Handelsblad in september 1923
Rond 1928 is de zijmuur aan de Jan Pieter Heijestraat alweer blanco
Wat je toch allemaal weer te weten komt van je stad, met het uitzoeken van een groot geschilderde advertentie op een muur!
Ondertussen heeft Paul Fennis contact met de makelaar van het pand op de hoek met de Overtoom. Bedoeling is om op hun plat dak aan de Jan Pieter Heijestraat de steiger te plaatsen vóór de betreffende zijmuur, is dat OK? Even later vernemen Myrthe en Edd dat de restauratie niet door gaat: het platte dak is zo broos, die kan geen steiger dragen...
Geen restauratie van de Donker muurreclame aan de Jan Pieter Heijestraat
WANDWOORDENWANDELING
VERKEN MET GIDS EDD DE WANDWOORDEN VAN DEZE WIJK
VERDEROP IN >
OUD-WEST / DE BAARSJES
WEST
ELDERS IN DE STAD
Klik bij beschrijving op de link en wandel langs het beletterde verhaal.
historisch beeld en informatie: Stadsarchief Amsterdam; Delpher
huidig beeld: GRRRFX
wijk: Helmersbuurt, Oud-West / De Baarsjes, West
5 november 2001
Deze is duidelijk zichtbaar op een foto van rond 1910 op de zijmuur van Jan Pieter Heijestraat 155, bijna op de hoek met de Overtoom.
De eigenaar van het pand aan de Heijestraat geeft toestemming, voor het uitvoeren vraagt Paul een hier in gespecialiseerd duo: restaurateur Myrthe Smith en typograaf Edd Simons. Onder de naam Wandwoorden gaat die laatste ongevraagd op zoek naar wie die hoedenmaker Donker dan wel is.
Daarvoor is eerst een analyse nodig over wat er dan op deze muur staat. Boven is duidelijk het adres op de Kinkerstraat geschilderd, met daar weer boven wat er te koop is: heerenhoeden en petten. Onderaan staat Overtoom 431, dat is naast het postkantoor op de Saxenburgerstraat. De naam Donker is in een lichtere kleur op de bolle hoed geschilderd, deze wordt gepresenteerd door een elegante hand. Boven die hand staat nog dat men de nieuwste modellen heeft.
De meeste van deze letters zijn schreefloos en in kapitalen, met hier en daar een eigenwijze vorm. Zo is de S bijvoorbeeld onder rond, maar boven recht; de K is een H met een deuk. Geduldig werk is het schilderen van het 3-D effect met verloop van licht naar donker bij zo goed als iedere letter. Van de maker zelf staat linksonder de credit, jammergenoeg net niet leesbaar. Op een beetje afstand zijn duidelijk horizontale strepen zichtbaar. Dat geeft aan dat deze reclame niet op de muur, maar op canvasdoeken is geschilderd.
Een ansichtkaart van een paar jaar later laat zien dat hoedenmaker Donker nog steeds graag opvalt. Er hangt dan namelijk een nieuwe, modernere reclame aan de zijmuur van de Jan Pieter Heijestraat 155. Hoe groot is dat bedrijf Donker dan wel om zulke commerciële investeringen te doen?
Na zoekwerk in oude adresboeken (de voorloper van het telefoonboek) ontdekt Wandwoorden een grote vermelding in de editie van 1912 - 1913 van ene M.E. Donker met winkels op bovenstaande adressen en meer. Want ook in de Haarlemmerstraat, Ferdinand Bolstraat, Prinsengracht, Eerste van Swindenstraat en Leidsestraat heeft Donker dan hoeden- en pettenwinkels! De fabriek zit op Rokin 134. Wie is deze M.E. Donker dan wel?
In een ouder archief staat vermeld dat een Cornelis Donker met zijn broer in 1858 een pettenfabriek start aan de Raamgracht, om de hoek bij de Groenburgwal. Zo'n vijfentwintig jaar later neemt Maria Elisabeth, de dochter van Cornelis, de zaak over. Zij is getrouwd met Gerrit Brinkbok en zij hebben vijf kinderen: twee dochters en drie zonen. De fabriek behoudt de originele naam, Maria Elisabeth plaatst er nog de eerste letters van haar voornamen bij en daar is dan de bedrijfsnaam: M.E. Donker.
Voordat de fabriek op het Rokin zit, is het voor vele jaren gevestigd in de Jordaan, waaronder de Palmdwarsstraat en de Prinsengracht. Al in 1907 bezit M.E. Donker zeker zeven verkoophuizen door heel de stad!
In die dagen maakt M.E. Donker ook naam met een stand in het Paleis voor Volksvlijt tijdens de beurs van het hotel-, koffiehuis- en restaurantwezen. De pettenfabriek bestaat dan vijftig jaar, dus pakt Maria Elisabeth - samen met haar zoon en opvolger Gerrit - groots uit met een meters hoge en brede pet op wielen! De pers is zo onder de indruk, dat men er een artikel inclusief een ruime foto over publiceert.
M.E. Donker verhuist rond 1914 naar de oude werkplek van hoedenmaker Vivario aan Damrak 54 en Nieuwendijk 167. In de ruimte tussen die twee panden komt de fabriek, links daarvan aan de Onze Lieve Vrouwensteeg het kantoor en een winkel aan de Nieuwendijk.
Vier jaar later overlijdt moeder Maria Elisabeth Donker op 76 jarige leeftijd, zoon Gerrit zet vol goede moed de onderneming voort. Echter, de gewone man en de jongen op straat dragen steeds minder vaak een hoed of pet, gevolg voor de firma Donker is steeds minder omzet. Al in 1924 is de onderneming failliet. Gerrit had toen nog vijf hoeden- en pettenwinkels onder zijn hoede.
Wat je toch allemaal weer te weten komt van je stad, met het uitzoeken van een groot geschilderde advertentie op een muur!
WANDWOORDENWANDELING
VERKEN MET GIDS EDD DE WANDWOORDEN VAN DEZE WIJK
VERDEROP IN >
OUD-WEST / DE BAARSJES
WEST
ELDERS IN DE STAD
Klik bij beschrijving op de link en wandel langs het beletterde verhaal.
huidig beeld: GRRRFX
wijk: Helmersbuurt, Oud-West / De Baarsjes, West
5 november 2001