Nieuwe Kerkstraat 108: GERESTAUREERD IJSZOUT
In deze kelder produceerde tot 1941 de heer Pels ijszout
WEESPERBUURT - Op het natuursteen van de kelder aan de Nieuwe Kerkstraat 108 staat sinds 2019 weer duidelijk wat bij de heer Marcus Pels (Amsterdam, 3 februari 1906 – Auschwitz, 21 mei 1944) te koop was: ijszout.
Deze Marcus Pels produceert het ijszout in de kelder, de familie woont erboven. Het is dan een rijksdepot en als grossier levert Pels alle benodigdheden voor ijs. IJszout zelf heeft een fel blauwe kleur, zodat men het niet verwisselt met echt ijs, want het is heel giftig! Men gebruikt het in de originele versie van de ijskast: stroom uit een stopcontact bestaat nog niet.
De Nieuw Kerkstraat is voor de oorlog net zoals de Weesperstraat, een levendige Joodse buurt. In dit deel wonen vooral Joden van Oost-Europese komaf. De hele straat staat bekend om het volkse karakter met gezellige zomeravonden, maar ook burenruzies en het jaarlijkse tochtje op de boot over de Amstel.
Maar dan is er een oorlog...
Als ook de heer Pels, zoals vele Joodse ondernemingen in de stad, de leiding over zijn bedrijf moet overdragen aan de Duitse bezetter, worden de gegevens op het souterrain direct overgeschilderd. Het verdwijnt onder een dikke laag verf: geen enkel spoor is meer zichtbaar.
Die verf zorgt door de jaren heen ook voor een soort coating van de originele belettering. Na toestemming van de eigenaren van het pand geeft ontdekker Edward Schenk aan restaurateur Myrthe Smith en typograaf Edd Simons de opdracht om uit te zoeken wat er onder de verf staat en dat duidelijk terug te schilderen.
Eerst zijn alle lagen voorzichtig verwijderd met afbijtmiddel. De vrijgekomen sporen zijn daarna overgetrokken op calquepapier en elders opgeschoond naar de correcte vorm. Tegelijkertijd is de natuursteen van de keldermuur helemaal schoongemaakt. Via de aantekeningen is alles geduldig op juiste plek en in de originele letters terug aangebracht.
Tijdens een wandeling in die zomer van 2019 door de oude woonwijk van haar grootouders, verrast Edward Schenk de Canadeese Lisa Kaufman met zijn project: daar staat in contouren de naam van haar opa op de muur! Voor haar moeder Hendrika Pels is ze al jaren op zoek naar diens ouderlijke woning. En of ze nu dan even de contouren van de naam M. Pels wil terug schilderen waar die tot 77 jaar geleden leesbaar stond. Dat alles terwijl ma vanuit Toronto emotioneel via de smartphone meekijkt…
Een mooie bonus voor de restaurateurs.
Lees alhier meer over Marcus en Hendrika.
Recent zijn Marcus en zijn vrouw Hendrika herkend in de Westerborkfilm uit 1944. Zie hier het NOS bericht daarover.
Lees op pagina 352 van het boek Vogelvrij, de jacht op de Joodse onderduiker van Sytze van der Zee uit 2010, het confronterende verhaal over het verraad in 1944 van Marcus en Hendrika door de Joodse Ans van Dijk en Simon van Hoorn.
VERDEROP IN >
DE WEESPERBUURT/ PLANTAGE
CENTRUM-OOST
HET CENTRUM
ELDERS IN DE STAD
Klik bij beschrijving op de link en wandel langs het beletterde verhaal.
historisch beeld en informatie: joodsmonument.nl
huidig beeld: WandWoorden
wijk: Weesperbuurt / Plantage, Centrum-Oost,Centrum